Ναρκωτικά στην εφηβεία

Το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών (σύμφωνα με πολύ πρόσφατα στοιχεία πανεπιστημιακών ερευνών που δημοσιεύθηκαν στον απολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διάφορα κράτη-μέλη) είναι σημαντικό και για την Ελλάδα. Στον τόπο μας φαίνεται πως κάνει συστηματική χρήση κάνναβης (χασίς) περίπου το 6 % των 16χρονων. Πριν από μόλις 10 χρόνια, οι έφηβοι αντίστοιχης ηλικίας έκαναν συστηματική χρήση σε ποσοστό 3%. Επιπλέον, δεν είχαν πρωτοδοκιμάσει χασίς ή άλλες ουσίες σε ηλικία 13 -14 ετών, όπως κάνουν τα τελευταία χρόνια , αλλά στα 15. Το ποσοστό, λοιπόν, των εφήβων που δοκιμάζουν από περιέργεια ή άλλους λόγους ναρκωτικά είναι διπλάσιο σε σύγκριση με λίγα χρόνια πριν.

Κάποια παιδιά σταματούν στην πρώτη δοκιμή, κάποια έπειτα από κάποιες «σποραδικές δοκιμές» και κάποια ύστερα από παρέμβαση των γονιών τους που απευθύνονται για βοήθεια σε ειδικούς. Υπάρχουν βέβαια και οι έφηβοι που δεν απαγκιστρώνονται ποτέ ή ξεφεύγουν με τρομερά μεγάλη δυσκολία από τον κόσμο των ναρκωτικών.

Ο γονιός είναι πολύ λογικό να ανησυχεί. Δεν έχει τρόπο να είναι προκαταβολικά ήσυχος ότι το παιδί του θα ανήκει στο ποσοστό που δε θα δοκιμάσει ποτέ ναρκωτικά. Μήπως θα ανήκει ή ήδη ανήκει στο ποσοστό που «φλερτάρει» με τον κίνδυνο; Και αν τελικά ανήκει στο 6% που θα γίνει συστηματικός χρήστης κάνναβης ή στο 3% που θα εξαρτηθεί από την ηρωίνη; Τα ποσοστά των τοξικομανών εφήβων και γενικά οι αριθμοί δεν έχουν απολύτως καμία σημασία όταν ένας από αυτούς τους «αριθμούς» είναι το παιδί μας.

Τι μπορεί να φταίει

Τα αίτια που οδηγούν τα παιδιά στα ναρκωτικά είναι πολλά και περίπλοκα, όμως ο περισσότερος κόσμος πιστεύει λανθασμένα ότι φταίνε «οι κακές παρέες» και «οι κακοί γονείς». Αυτός ο μύθος τους καθησυχάζει γιατί νομίζουν ότι εξαιρεί αυτομάτως το δικό τους παιδί. Με τα ναρκωτικά όμως, μπορεί να βρεθεί μπλεγμένο οποιοδήποτε παιδί, οποιασδήποτε οικογένειας.

Συνήθως πειραματίζονται με ναρκωτικά τα παιδιά που :

Έχουν άγχος και ανασφάλεια ή κατάθλιψη.
Τα αγόρια και τα κορίτσια που δεν είναι σε γενικές γραμμές επίμονα και φιλόπονα, αλλά προτιμούν τις εύκολες λύσεις σε όλους τους τομείς
Εκείνα που δεν έχουν άλλους τρόπους χαλάρωσης -π.χ. μουσική, αθλητισμό, κοινωνική συναναστροφή- τείνουν να «βολεύονται» πιο εύκολα με τα χαπάκια και γενικά με τα ναρκωτικά.
Οι έφηβοι που είναι αδέξιοι στην αντιμετώπιση διαφόρων καθημερινών προβλημάτων.
Αισθάνονται απόρριψη από το περιβάλλον, νιώθουν να μην ανήκουν πουθενά και θέλουν απεγνωσμένα να ενταχθούν σε μια ομάδα η οποία επιτέλους θα τα αποδεχτεί- στην προκειμένη περίπτωση, στην ομάδα των παιδιών που κάνουν ήδη χρήση ουσιών.
Θέλουν να κάνουν τους τολμηρούς και τους αρχηγούς και τους αρέσει η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά. Ρισκάρουν για να αποδείξουν στη συντροφιά και στον εαυτό τους πόσο άτρωτοι και ισχυροί είναι.

Επίσης τα παιδιά που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες επειδή:

Δεν έχουν στενές σχέσεις με τους γονείς τους ή με άλλα θετικά πρότυπα ενηλίκων και παράλληλα συναναστρέφονται με παρέες ή ένα άτομο που κάνει ήδη χρήση ουσιών.
Έχουν γονείς τοξικομανείς ή αλκοολικούς.
Δεν έχουν πειστεί από τους γονείς και το ευρύτερο περιβάλλον τους ότι τα ναρκωτικά είναι βλαβερά και δεν έχουν ενστερνιστεί μια σαφώς αρνητική στάση έναντι των ναρκωτικών – δηλαδή δεν τα απορρίπτουν κατηγορηματικά.

Πως μπορεί να το προλάβετε

Όπως σε όλα τα σοβαρά προβλήματα των εφήβων, η καλύτερη πρόληψη είναι η συχνή, σταθερή και σε βάθος επικοινωνία με το παιδί. Όσα προβλήματα και να υπάρχουν, οι γονείς δεν πρέπει ποτέ να διακόπτουν την επικοινωνία αυτή. Ακόμα και αν ο έφηβος είναι αρνητικός και προχωρεί σε ρήξη, ο γονιός θα πρέπει να προσπαθεί καθημερινά να ξαναχτίζει τις γέφυρες.

Η σταθερή προπαγάνδα των γονιών κατά των ναρκωτικών πρέπει να ξεκινά από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Πρέπει να απομυθοποιείται η «χαλαρωτική» ή «ψυχαγωγική» διάσταση των ναρκωτικών και οι γονείς να εξηγούν στο παιδί τους τις μοιραίες συνέπειες που έχει για τη ζωή ενός ανθρώπου η εξάρτηση από οποιαδήποτε ουσία. Πρέπει να πείθουν το παιδί να μη δοκιμάσει ποτέ ναρκωτικά, γιατί από τη στιγμή που θα πάρει δοκιμαστικά μια ουσία, κανένας δε μπορεί να προβλέψει με σιγουριά αν θα ακολουθήσει δεύτερη και τρίτη «δοκιμή» ή πλήρης εθισμός και εξάρτηση. Οι γονείς καλό είναι:

Να αποτρέπουν τα παιδιά με ρεαλιστικά και επιστημονικώς αποδεδειγμένα επιχειρήματα και όχι να τα εκφοβίζουν με ανακρίβειες, γιατί αν το παιδί αποφασίσει να τους παρακούσει και δοκιμάσει χασίς, θα διαπιστώσει ότι «δεν πέθανε με μια ρουφηξιά». Κατά συνέπεια, θα διαπιστώσει ότι οι γονείς του υπερέβαλαν και πολύ πιθανό να θεωρήσει ότι εξίσου ανακριβή είναι όλα όσα του είπαν για το ζήτημα των ναρκωτικών. Οπότε ίσως αρχίσει να καπνίζει άφοβα χασίς ή να θελήσει να δοκιμάσει και άλλες ουσίες.
Να ζητούν από το σχολείο του παιδιού να κάνει και εκείνο κατά καιρούς εκστρατείες ενημέρωσης των μαθητών κατά των ναρκωτικών.
Να ζητούν τη συμβολή του παιδιάτρου. Η γνώμη του γιατρού βαρύνει στη συνείδηση του παιδιού επειδή η ιδιότητά του προσθέτει ένα ξεχωριστό επιστημονικό και κοινωνικό κύρος στην άποψη των γονιών.

Πώς μπορεί να καταλάβετε αν κάνει χρήση

Οι γονείς έχουν μείνει με την αίσθηση ότι αν το παιδί τους έκανε κατάχρηση ουσιών θα τους ζητούσε πολλά χρήματα. Αυτό όμως αληθεύει για πολύ λίγες ουσίες και κυκλοφορούν αρκετές σε προσιτές τιμές, όπως π.χ. με 10 ευρώ ανά δόση. Άλλοι γονείς είναι ήσυχοι επειδή νομίζουν ότι αν το παιδί τους έπαιρνε ναρκωτικά θα «πονηρεύονταν» σίγουρα -θα σύχναζε σε κακόφημα κέντρα ή «θα έβλεπαν το θολωμένο βλέμμα του». Ωστόσο, πολλές ουσίες και χαπάκια κυκλοφορούν στην πλατεία της γειτονιάς, ακόμα και έξω από το σχολείο του παιδιού. Παράλληλα, κυκλοφορούν ουσίες που δε «θολώνουν» καθόλου το βλέμμα, αλλά απεναντίας προκαλούν στα παιδιά υπερδιέγερση και ευφορία. Όταν περάσει η επίδρασή τους, το παιδί δεν παρουσιάζει τίποτα ξεχωριστό στην εμφάνιση ή τη συμπεριφορά του.

Οι πιο πολλοί γονείς έχει διαπιστωθεί ότι αντιλαμβάνονται το πρόβλημα περίπου 1-2 χρόνια αφότου έχει ξεκινήσει η περιστασιακή χρήση ναρκωτικών από το παιδί τους. Πολλές φορές μάλιστα δεν αναζητούν αμέσως βοήθεια και έτσι χάνουν άλλα 1-2 χρόνια, συχνά με μάταιες προσπάθειες.

Στην αρχή των πειραμάτων είναι δύσκολο να παρατηρηθούν σημαντικές αλλαγές, αλλά στην πορεία τα «συμπτώματα» μπορεί να είναι κάποιο από τα εξής:

Πιθανόν το παιδί να δείχνει προτίμηση προς συγκεκριμένες παρέες και να αποφεύγει χωρίς λόγο κάποιες άλλες πιο συμβατικές
Μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει τη συντροφιά των γονιών
Μπορεί να καπνίζει. Τα περισσότερα παιδιά που καπνίζουν ΔΕΝ παίρνουν ναρκωτικά. Ωστόσο τα περισσότερα παιδιά που παίρνουν ναρκωτικά, συνήθως παράλληλα αρχίζουν και να καπνίζουν
Το παιδί έχει γενικά αλλάξει συμπεριφορά, δείχνει απόμακρο, κουρασμένο, παραμελεί την ατομική του καθαριότητα, δεν είναι συνεργάσιμο
Παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις στη διάθεσή του
Ίσως εμφανίζει έντονη υπνηλία ή αϋπνία
«Ξεκόβει» από τους παλιούς του φίλους
Κάνει συχνά περίεργα τηλεφωνήματα με αξιοσημείωτη μυστικότητα
Τον τελευταίο καιρό λέει αρκετά ψέματα
Δείχνει γενικά πιο ευερέθιστο και αμυντικό. Ρίχνει πιο εύκολα τις ευθύνες στους άλλους
Συμπεριφέρεται με τρόπο που δείχνει ότι ίσως δεν απορρίπτει πια τη χρήση ναρκωτικών ουσιών
Ξαφνικά καπνίζει ανοιχτά στο σαλόνι χωρίς να έχει προηγηθεί καμία συζήτηση επ’ αυτού
Έχει τύχει να μπλέξει σε παραβατική συμπεριφορά που οι γονείς απέδωσαν τότε σε κακή σύμπτωση
Αν έχει αλλάξει η στάση του απέναντι στο σχολείο, κάνει κοπάνες και πέφτουν οι βαθμοί
Κάνει παρέα με μεγαλύτερα ή συνομήλικα παιδιά που οι γονείς έχουν υπόνοιες ότι δεν αποκλείεται να κάνουν χρήση ναρκωτικών
Προμηθεύεται φάρμακα που οι γονείς δεν ξέρουν σε τι τα χρειάζεται
Έχει τύχει να το δουν να παραπατά ή να μιλάει σα μεθυσμένο χωρίς να έχει πιει
Γελάει και χαχανίζει χωρίς λόγο
Έχει κατά καιρούς αποχαυνωμένο βλέμμα
Ζητάει πολλά γλυκίσματα
Αρχίζει ξαφνικά να χρησιμοποιεί διάφορα αρωματικά στόματος
Τα μάτια του είναι κατά καιρούς θολά ή πολύ κόκκινα και οι κόρες είναι άλλοτε πολύ διασταλμένες και άλλοτε πολύ μικρές
Ίσως τελειώνουν πολύ γρήγορα τα ποτά στο σπίτι
Ζητάει παραπάνω χρήματα ή αντίθετα βρίσκεται με πολλά χρήματα που δεν του τα έχετε δώσει εσείς
Χρησιμοποιεί «αργκό» που δε συνήθιζε παλιά
Μήπως κάποιος φίλος, γνώριμος ή καθηγητής του είπε ποτέ στο παρελθόν «για πρόβλημα ναρκωτικών» γενικά στην παρέα του παιδιού του;

Αν ο γονιός έχει ήδη υπόνοιες, θα πρέπει ψύχραιμα και ουδέτερα να κοιτάξει το παιδί του σαν αντικειμενικός παρατηρητής και να αναλογιστεί τα εξής: Πόσο βέβαιος είναι ο ίδιος πως το παιδί του ΔΕΝ έκανε ποτέ χρήση ναρκωτικών. Με απλά λόγια «βάζει το χέρι του στη φωτιά» ή αφήνει ένα μικρό περιθώριο να πέφτει έξω;

Τι σας προτείνω να κάνετε

Η στενή επαφή με το παιδί ξεκαθαρίζει την κατάσταση, αλλά αν η επικοινωνία χωλαίνει, τότε ο γονιός, θέλοντας «να μάθει τι τρέχει» χρησιμοποιεί οποιοδήποτε μέσο.

Παρασύρεται σε «ερασιτεχνικές αστυνομικές» μεθόδους, που αφενός εκνευρίζουν το παιδί αφ ετέρου οδηγούν συχνά σε λανθασμένα συμπεράσματα. Υπάρχουν γονείς που παρακολουθούν τα παιδιά τους, βάζουν βιντεοκάμερες, παίρνουν ειδικά τεστ από το διαδίκτυο για να δουν αν ανιχνεύονται ναρκωτικά στις τρίχες των μαλλιών του παιδιού τους κ.λ.π.

Η καλύτερη μέθοδος να εντοπισθεί και να λυθεί το πρόβλημα, είναι η στενή επικοινωνία με το παιδί έστω και αν έχει προηγηθεί ένα διάστημα αποξένωσης. Το παιδί είναι πάντα ανοιχτό στην αγάπη.

Από τη στιγμή που ο έφηβος ή η έφηβη ξανοιχτεί και διαπιστωθεί ότι όντως υπάρχει πρόβλημα χρήσης, το επόμενο βήμα είναι τα ειδικά κέντρα απεξάρτησης για εφήβους χρήστες. Ακόμα και αν το παιδί έχει πάρει ναρκωτικά μόνο 2-3 φορές, ο γονιός πρέπει και πάλι να αποταθεί σε ειδικό. Να μην εφησυχάσει δηλαδή ότι «το παιδί έκανε μερικά πειράματα αλλά δεν είναι χρήστης». Ο ευκαιριακός χρήστης έχει σημαντικές πιθανότητες να γίνει συστηματικός είτε στο αμέσως επόμενο διάστημα είτε σε ένα-δύο χρόνια μετά από τα πρώτα πειράματα.

Αν το παιδί επιμένει πως δεν κάνει χρήση ναρκωτικών αλλά ο γονιός έχει βάσιμες υπόνοιες, τότε θα πρέπει να απευθυνθεί και πάλι σε κέντρο πρόληψης και απεξάρτησης εφήβων χρηστών ή σε ιδιώτη ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο για να μεθοδεύσει τη δράση του. Πρέπει να συνεχίσει να δείχνει αγάπη στο παιδί του και να κρατά την επικοινωνία ανοιχτή,, αλλά παράλληλα πρέπει και να αναζητήσετε βοήθεια, γιατί είναι πολύ πιθανόν όσα κάνετε να μην αρκούν.

Καππάτου Αλεξάνδρα
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος
Συγγραφέας
www.akappatou.gr