Μεγαλώνουμε αδέρφια που είναι φίλοι

Όσοι μεγαλώσαμε με αδέρφια ξέρουμε ότι αναπόφευκτα θα έρθει κάποια στιγμή που τα αδέρφια θα μαλώσουν. Η σύγκρουση είναι μέρος κάθε σχέσης και σα γονείς υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να την ελαχιστοποιήσουμε.

Δείχνουμε οι ίδιοι και διδάσκουμε στα παιδιά μας ενσυναίσθηση. Όταν εκδηλώνουν θυμό ή εκνευρισμό, τους δείχνουμε ότι τα καταλαβαίνουμε. Εκφράζουμε τα συναισθήματά μας και επικυρώνουμε τα δικά τους. Ενθαρρύνουμε να χρησιμοποιούν λέξεις και όχι συμπεριφορές. Δεν βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα και να τιμωρήσουμε τον φταίχτη. Ζητούμε πρώτα να μας μιλήσουν και ακούμε ενεργητικά. Όταν τα παιδιά νιώθουν ότι μπορούν με ασφάλεια να «ανοίξουν» σε εμάς τα συναισθήματά τους, ακόμη και τα αρνητικά, θα δεχθούν ευκολότερα βοήθεια, γιατί θα ξέρουν ότι τα αναγνωρίζουμε και τα ακούμε, όταν μας χρειάζονται.

Αποφεύγουμε τις συγκρίσεις. Οι συγκρίσεις δεν έχουν καμιά παιδαγωγική αξία. Οδηγούν σε κακή αυτοεικόνα, σε ζήλια, σε εχθρότητα μεταξύ των αδερφών. Καταστρέφουν το «είμαστε μαζί» και οδηγούν στο «ο ένας κατά του άλλου». Μιλάμε ξεχωριστά και σε ιδιαίτερο χρόνο με το κάθε παιδί για τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του. Οι στιγμές που συνδεόμαστε με τα παιδιά, είναι ο πιο κατάλληλες ευκαιρίες γι αυτό. Το συγκρίνουμε μόνο με τον καλύτερο εαυτό τους –αυτόν που έχουν δείξει ότι μπορούν και πρέπει να έχουν. Τα εκθέτουμε στο καλό παράδειγμα άλλων ανθρώπων.

Σιγουρευόμαστε ότι τα παιδιά μας γνωρίζουν τους κανόνες μας. Και κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για να τους τηρήσουμε. Θυμίζουμε τακτικά και σταθερά ότι οι φωνές, τα πειράγματα, τα χτυπήματα και οι άλλες μορφές σωματικής επιθετικότητας δεν είναι αποδεκτές. Αν χρειαστεί, γράφουμε μαζί με τα παιδιά τους κανόνες και τους αναρτούμε σε διάφορα μέρη του σπιτιού. Για εκείνα που δεν διαβάζουν, τα σύμβολα λειτουργούν εξίσου καλά. Τους θυμίζουμε ότι οι ίδιοι κανόνες ισχύουν και για τα παιδιά που συναντούν εκτός σπιτιού.

Όταν τα αδέρφια δεν παίζουν καλά, τα χωρίζουμε. Προειδοποιούμε ότι το καθένα θα πάει στο δωμάτιό του για να σκεφτεί τις πράξεις του. Αν συνεχίσουν να τσακώνονται, πραγματοποιούμε την προειδοποίησή μας.

…αλλά δε νιώθουμε ότι πρέπει υποχρεωτικά να μπαίνουμε στη μέση ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ που μαλώνουν. Κάποιες φορές χρειάζεται να επιλύσουν μόνα τους τις διαφορές τους, ειδικά όταν πρόκειται για μικροπράγματα. Τα αφήνουμε, ωστόσο είμαστε πάντα σε ετοιμότητα να παρέμβουμε αν η σύγκρουση βγει εκτός ελέγχου ή αν υπάρξει οποιασδήποτε μορφής βία. Όταν τα παιδιά μαλώνουν, δεν παίρνουμε το μέρος κανενός, αλλά πρώτα ακούμε το καθένα ανοιχτά και μετά φερόμαστε στον καθένα δίκαια.

Τα μαθαίνουμε να σέβονται το ένα τα υπάρχοντά του άλλου. Μαθαίνουμε να ρωτούν πριν πάρουν κάτι που ανήκει στον άλλο. Πράγματα που βρίσκονται σε «κοινούς» χώρους του σπιτιού είναι για όλους, πράγματα που βρίσκονται σε συγκεκριμένους «προσωπικούς» χώρους ανήκουν στον ιδιοκτήτη του και ζητούμε την άδεια, πριν τα δανειστούμε. Επιτρέπουμε στο κάθε παιδί να διακοσμήσει τον αντίστοιχο προσωπικό χώρο του και να αποθηκεύσει εκεί τα πράγματά του. Θυμόμαστε ότι ο σεβασμός ξεκινά από το σπίτι. Διδάσκουμε τα αδέρφια να σέβονται τους άλλους, εξασκώντας πρώτα το σεβασμό μεταξύ τους.

Τους μαθαίνουμε από νωρίς να κρατούν τη σειρά. Στο παιχνίδι, στην τηλεόραση, στην επιλογή του γλυκού μετά το φαγητό. Το «παίρνω και δίνω» είναι μια στάση που προλαβαίνει τις συγκρούσεις και τα ωφελεί κι όταν μεγαλώσουν.

Αν αποκτήσουν νέο αδερφάκι βοηθούμε να αποφύγουν τη ζήλια προετοιμάζοντάς τα. Μιλάμε για το μωρό που θα έρθει, δείχνουμε τα υπερηχογραφήματα, διαβάζουμε βιβλία για το θέμα. Δε μαλώνουμε και δεν υποτιμούμε τα παιδιά για τη ζήλια που εκφράζουν. Δεν τα απομακρύνουμε ξαφνικά και απότομα από εμάς, λέγοντάς τους ότι τώρα «μεγάλωσαν και δεν πρέπει να φέρονται σα μωρά». Πάνω από όλα, λέμε ότι κάθε ένα τους είναι μοναδικό και πολυαγαπημένο, ότι κι αν γίνει.

Δίνουμε το καλό παράδειγμα. Γιατί είμαστε οι πρώτοι και καλύτεροι δάσκαλοι και τα πρότυπα των παιδιών μας.

• Δεν «αρπαζόμαστε» κι εμείς οι ίδιοι για μικροπράγματα (ειδικά με τους συντρόφους μας) και λύνουμε τις ενήλικες διαφορές μας με υγιείς τρόπους.
• Δε λέμε τα παράπονά μας/ δεν κατηγορούμε κρυφά το ένα από τα αδέρφια στο άλλο και δεν τα στρέφουμε το ένα ενάντια στο άλλο, αντί να διαχειριστούμε με απευθείας τα ζητήματα που έχουμε με το καθένα από αυτά
• Δε σχολιάζουμε τα προσωπικά, ιδιωτικά θέματα ενός από τα αδέρφια στα άλλα
• Δε ζητούμε από τα αδέρφια να μεσολαβήσουν, για να διαχειριστούν οικογενειακά προβλήματα που είναι δική μας ευθύνη να λύσουμε.
• Δεν τους αναθέτουμε συστηματικά ευθύνες των αδερφών τους, που είναι άδικες, δυσανάλογες ή τα εμποδίζουν να ζήσουν όπως πρέπει για την ηλικία και τις δυνατότητές τους
• Δε δικαιολογούμε, δεν αγνοούμε και δε φοβόμαστε να παρέμβουμε νωρίς και αποφασιστικά σε συμπεριφορές βίας, εκφοβισμού, εκμετάλλευσης και καταπίεσης μεταξύ των αδερφών.
• Διατηρούμε ένα περιβάλλον γαλήνης, αγάπης και ενότητας μέσα στο σπίτι (ακόμη κι όταν έχουμε διαφορές από το σύντροφό μας).

Στο τέλος της ημέρας η οικογένειά μας μπορεί να είναι το μόνο σταθερό πράγμα που θα μας κρατήσει στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.

Σπυριδούλα Κώτση
Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων
Για την «ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΣΗΜΕΡΑ»