Τι είναι αυτισμός

Ο αυτισμός είναι μια ισόβια νευροαναπτυξιακή διαταραχή του ανθρώπου που αρχίζει από τα πρώτα χρόνια ζωής.

Τα χαρακτηριστικά του είναι τα εξής:

• Δυσκολίες στην κοινωνική κατανόηση, στην κοινωνική αλλαγή και στη συναισθηματική αβεβαιότητα.
• Δυσκολίες στον τρόπο επικοινωνίας και στη γλώσσα.
• Στερεότυπες και επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες, ενώ επικρατούν ιδιόρρυθμα ενδιαφέροντα και ενασχολήσεις.
• Διαταραχή στην επεξεργασία αισθητηριακών προσλήψεων.

Οι δυσκολίες αυτές και οι περιορισμοί που ποικίλουν από άτομο σε άτομο αποτελούν ένα φάσμα λειτουργικότητας, το ΑΥΤΙΣΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ.

Σε όλες τις μορφές αυτισμού, ακόμη και στις πιο ήπιες, απαιτούνται θεραπευτικές παρεμβάσεις. Ο αυτισμός μπορεί να συνυπάρχει με νοητική στέρηση και άλλες αναπηρίες.

Η διάγνωση γίνεται αξιόπιστα μεταξύ 2 και 3 χρονών. Επειδή η διαταραχή είναι σύνθετη, για την αντιμετώπισή της χρειάζονται εξειδικευμένες παρεμβάσεις από κατάλληλα εκπαιδευμένους θεραπευτές σε εξατομικευμένη βάση και με άλλα παιδιά στον παιδικό σταθμό, στο σχολείο.

Οι παρεμβάσεις πρέπει να παρακολουθούν την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού και να έχουν συνέχεια από φάση σε φάση σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου, ανάλογα με τις ανάγκες του.

Αρκετά άτομα με αυτισμό μπορεί να έχουν ιδιαίτερες ικανότητες σε κάποιους τομείς, όπως τους καλλιτεχνικούς. Μπορεί να είναι αριθμομνήμονες, να έχουν ξεχωριστή ικανότητα στην απομνημόνευση ή στους υπολογιστές και αλλού.

Πόσο συχνά εμφανίζεται ο αυτισμός;

Ο αυτισμός εμφανίζεται σε συχνότητα μεγαλύτερη από το σύνδρομο Down ή την τύφλωση. Συναντάται σ’ όλες τις εθνικότητες, φύλλα, κοινωνικές ομάδες. Τα αγόρια επηρεάζονται 3-4 φορές περισσότερο από τα κορίτσια.

Τι προκαλεί αυτισμό;

Η σχέση μητέρας-παιδιού, πατέρα-παιδιού, γονέων μεταξύ τους, δεν είναι η αιτία που προκαλεί τον αυτισμό. Οι έρευνες σε μεγάλο βαθμό επικεντρώνονται στη γενετική βάση. Εμπλέκονται αρκετά γονίδια σ’ αυτό (8-15).

Μερικές έρευνες έδειξαν ότι αν μια οικογένεια έχει ένα παιδί με αυτισμό, η πιθανότητα να έχει ακόμα ένα, ανέρχεται σε ποσοστό 5-10%. Αν έχει δύο αυτιστικά παιδιά, αυξάνονται οι πιθανότητες να κάνει και το επόμενο παιδί αυτιστικό σε ποσοστό περίπου 35%. Ο κίνδυνος ο αδερφός του αυτιστικού παιδιού να κάνει παιδί με αυτισμό, είναι λιγότερος από 2% ενώ στα ξαδέρφια ακόμα λιγότερος.

Προγενετικός έλεγχος δεν είναι δυνατό να γίνει μέχρι στιγμής.

Βασικά χαρακτηριστικά

1. Διαταραχή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της κοινωνικότητας:

α) Στις τυπικές μορφές είναι έντονη η απόσυρση και η αδιαφορία για τους άλλους ανθρώπους, κυρίως για τα άλλα παιδιά. Ένα παιδί αυτιστικό δίνει μεγαλύτερη προσοχή στα αντικείμενα απ’ ότι στους ανθρώπους. Συνήθως αποζητά τον ενήλικα για φυσική επαφή ή τον χρησιμοποιεί σαν εργαλείο, που ικανοποιεί τις ανάγκες του.

β) Ορισμένα παιδιά δείχνουν κάποιου βαθμού ευχαρίστηση και δέχονται παθητικά την κοινωνική επαφή. Δεν υπάρχει η αυθόρμητη προσέγγιση και η κοινωνική αλληλεπίδραση είναι φτωχή.

γ) Μερικά παιδιά προσεγγίζουν τους άλλους αυθόρμητα, αλλά με τρόπο ακατάλληλο και επαναλαμβανόμενο.

δ) Στα άτομα υψηλής λειτουργικότητας, η διαταραχή εκδηλώνεται κυρίως με ακατάλληλο τρόπο αλληλεπίδρασης και με ορισμένες συμπεριφορές.

2. Διαταραχή επικοινωνίας:

α) Παρουσιάζουν προβλήματα στην κατανόηση και στη χρήση κάθε μορφής επικοινωνίας μη λεκτικής και λεκτικής. Αντίθετα με τα «φυσιολογικά» παιδιά και τα παιδιά με νοητική καθυστέρηση, η επικοινωνία στα παιδιά με αυτισμό είναι τυπική διαδικασία, την οποία δεν απολαμβάνουν.

β) Έχουν περιορισμένη κατανόηση των πληροφοριών που μεταδίδονται με χειρονομίες, με τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής.

γ) Υπάρχουν παιδιά που δε θα αποχτήσουν επικοινωνία, οπότε πρέπει να διδαχτούν εναλλακτικά συστήματα επικοινωνίας.

δ) Έχουν δυσκολίες στη γλώσσα

• εκδηλώνουν «ηχολάλια» άμεση ή καθυστερημένη (πως σε λένε, πως σε λένε…)
• δεν κατανοούν και δε μπορούν να κάνουν χρήση της γλώσσας
• δυσκολεύονται στη χρήση αντωνυμιών (εγώ, εσύ, αυτό κ.λ.π.)
• συγχέουν λέξεις με παρόμοιο ήχο (πίνω, ντύνω)

ε) Επαναλαμβάνουν στερεοτυπικά λέξεις, φράσεις, ερωτήσεις σχεδόν χωρίς έλεγχο της έντασης και του τόνου φωνής.

3. Διαταραχή φαντασίας:

α) Τα αυτιστικά έχουν φαντασία, που όμως ποιοτικά και ποσοτικά δε μοιάζει με τα άλλα παιδιά,

β) Η δυσκολία οργάνωσης, συνέχειας και η διατήρηση σταθερότητας οδηγούν σε εμμονή με αντικείμενα και πράξεις,

γ) Αναπτύσσουν καθημερινές συνήθειες που καταλήγουν σε εμμονές και στην προσπάθεια αλλαγής προκαλούν άγχος και «άσχημες» αντιδράσεις,

δ) Δε μεταφέρουν εύκολα ότι έχουν μάθει,

ε) Επικρατούν επαναλαμβανόμενες ενέργειες, στερεοτυπίες, ανικανότητα φανταστικού παιχνιδιού, παιχνίδια με άλλα παιδιά ή ενήλικες.

Θεραπεύεται ο αυτισμός;

Η θεραπεία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση την παραδοχή ότι ο αυτισμός είναι μια βιολογική χρόνια αναπηρία, για την οποία μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πλήρης θεραπεία.

Υπάρχουν περιπτώσεις που άτομα με αυτισμό ή αναπτυξιακές διαταραχές, που με την πρώιμη παρέμβαση είχαν καλά αποτελέσματα. Άλλα βελτιώνονται στον τομέα των χαρακτηριστικών διαταραχών, στην εκπαίδευση, αλλά δε μπορούν να ζήσουν αυτόνομα. Υπάρχουν και άτομα που ποτέ δε διαγνώστηκε το πρόβλημά τους. Η εντατική και πρόωρη παρέμβαση στα εκπαιδευτικά πλαίσια έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των επιδόσεων στα περισσότερα μικρά αυτιστικά παιδιά, στο λόγο και στη γνωστική ικανότητα.

Οποιαδήποτε προσπάθεια πρέπει να βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη της οικογένειας, των γονέων και των επαγγελματιών, στην εμπιστοσύνη και φυσικά στην ασφάλεια που νιώθει το παιδί.

Σηφάκη Ελένη, Λογοθεραπεύτρια, Ειδική Αγωγή
Απόφοιτος Πανεπιστημίου