Προετοιμασία γονιών που τα παιδιά τους πάνε πρώτη φορά σε Παιδικό Σταθμό

Σημαντικό ρόλο στην έναρξη και προσαρμογή των παιδιών στον Παιδικό Σταθμό παίζει ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η προετοιμασία τόσο των παιδιών όσο και των γονιών. Στόχος της προετοιμασίας είναι να βοηθηθούν τα παιδιά και οι γονείς για να επεξεργαστούν το πρόβλημα του αποχωρισμού όσο το δυνατόν ευκολότερα. Όπως είναι γνωστό, οι γονείς κύρια στο πρώτο διάστημα ένταξης και προσαρμογής των παιδιών στον Παιδικό Σταθμό – Νηπιαγωγείο κατέχονται από αγωνία και άγχος για το πως θα προσαρμοστεί το παιδί, κάτω από ποιες συνθήκες θα βρεθεί κ.λ.π. άγχος το οποίο είναι δικαιολογημένο ειδικά την πρώτη φορά που αποχωρίζονται το παιδί τους.

Ακόμη η μητέρα από τη μεριά της, μπορεί να έχει συναισθήματα ενοχής, καθώς και τύψεις για την ανεπάρκειά της να φροντίσει το παιδί με βάση τα καθιερωμένα πρότυπα της μητέρας, να παραμείνει δηλαδή στο σπίτι κοντά στο παιδί και να το μεγαλώσει η ίδια. Πολλοί γονείς πάλι φοβούνται ότι η παιδαγωγός δε μπορεί πιθανά να έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον για κάθε παιδί όταν υπάρχουν τόσα πολλά να προσέχει κι ότι κάποιο παιδί θα είναι αυτό που θα χάσει κι αυτό θα είναι το δικό τους.

Άλλοι γονείς πάλι μπορεί από την πρώτη επίσκεψη στον Παιδικό Σταθμό να φοβηθούν λίγο από τη θέα της μεγάλης αίθουσας και τον εξοπλισμό και ν’ ανησυχήσουν μήπως το παιδί τους θα αισθάνεται «χαμένο». Γονείς λοιπόν και παιδιά στη φάση αυτή του αποχωρισμού έχουν ν’ αντιμετωπίσουν ένα ισχυρό πρόβλημα, που η ένταση και η διάρκειά του εξαρτώνται κι από άλλους παράγοντες όπως η προσωπικότητα των γονιών, η ηλικία του παιδιού, οι σχέσεις γονιού – παιδιού κ.λ.π.

Από διάφορες μελέτες που έχουν γίνει πάνω στο θέμα της προετοιμασίας γονιών-παιδιών φάνηκε ότι το είδος και η έκταση των πιθανών προβλημάτων που θα παρουσιάσει το παιδί με την ένταξή του στον Παιδικό Σταθμό, εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο έγινε η προετοιμασία του από τους γονείς ή τα άλλα πρόσωπα του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος (αδέρφια, γιαγιά, κ.λ.π.).

Παιδιά που έχουν προετοιμαστεί μέσα από συζήτηση, παιχνίδι, επίσκεψη στον Παιδικό Σταθμό, σίγουρα θα επεξεργαστούν ευκολότερα τον αποχωρισμό από τους γονείς και την ένταξή τους στον Παιδικό Σταθμό, από τα οποία απότομα, ξαφνικά βρίσκονται σε μια καινούργια δεδομένη κατάσταση για την οποία δεν άκουσαν και δεν είδαν τίποτα.

Ας προσέξουμε λοιπόν τα παρακάτω, για μια σωστή προετοιμασία και των δύο πλευρών, που μπορούν άνετα να εφαρμοστούν στην πράξη.

• Είναι σημαντικό να γνωρίζει ο γονιός ότι το μικρό παιδί είναι φυσικό ν’ αντιδράσει από τις πρώτες μέρες κι ότι πολλά παιδιά χρειάζονται ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα για να προσαρμοστούν.
• Η ένταξη του παιδιού στο καινούργιο περιβάλλον δεν πρέπει να παρουσιαστεί σα μια τιμωρία ή εγκατάλειψη, αλλά σα μια δυνατότητα να μάθει κάτι καινούριο και να παίξει με τα άλλα παιδιά.
• Η ένταξη του παιδιού να γίνει σε περίοδο που το παιδί δεν αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας για να μη χρειαστεί μετά από λίγες μέρες να παραμείνει στο σπίτι.
• Η συμπεριφορά των γονιών στις αντιδράσεις του παιδιού κατά τη διάρκεια της προσαρμογής του χρειάζεται να είναι σταθερή. Αυτό εξαρτάται φυσικά από την ιδιαιτερότητα του παιδιού, το στάδιο ανάπτυξής του κ.λ.π. Αν π.χ. το παιδί τις πρώτες μέρες ή μετά από κάποιο χρονικό διάστημα αρνηθεί να πάει στον Παιδικό Σταθμό, οι γονείς δε θα το κρατήσουν στο σπίτι αλλά θα εξακολουθήσουν να το πηγαίνουν σταθερά.
• Μέσα από συζήτηση, παραμύθια, παιχνίδια με σχετικό περιεχόμενο, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να καταλάβει ότι η μαμά κι ο μπαμπάς πηγαίνουν το πρωί στη δουλειά τους κι αυτό στον Παιδικό Σταθμό.

Οι γονείς μπορούν ακόμη να εξηγήσουν στο παιδί τι είναι Παιδικός Σταθμός και τι μπορεί να κάνει κανείς εκεί.

• Σε περίπτωση που το παιδί επιμένει να πάρει μαζί του ένα αγαπημένο του παιχνίδι από το σπίτι, μπορούν να του το επιτρέψουν. Πολλές φορές τα παιδιά και κύρια τα μικρότερα βοηθιούνται αν κουβαλήσουν μαζί τους κάποιο οικείο αντικείμενο επειδή βιώνουν έτσι συνέχεια στη ζωή ανάμεσα στο σπίτι και στον Παιδικό Σταθμό.
• Αν το παιδί δεν έχει αποχωριστεί καθόλου τη μητέρα μέχρι την ώρα που θα πάει στον Παιδικό Σταθμό, είτε γιατί δεν εργαζόταν, είτε γιατί εργαζόταν μέσα στο σπίτι και το είχε συνεχώς κοντά της, καλό θα είναι πριν την ένταξη να το αφήσει κατά διαστήματα κοντά σε κάποιο οικείο πρόσωπο μερικές ώρες. Αυτό θα βοηθήσει το παιδί να συνηθίσει βαθμιαία τον αποχωρισμό, ώστε στη συνέχεια να του είναι πιο εύκολο να την αποχωριστεί στο άγνωστο περιβάλλον .
• Σε περίπτωση εγκυμοσύνης της μητέρας η γέννηση δεύτερου παιδιού, η προετοιμασία και η ένταξη θα πρέπει ν’ αρχίσει τουλάχιστον 1 – 2 μήνες πριν γεννηθεί το δεύτερο παιδί.

Αν το διάστημα της ένταξής του στον Παιδικό Σταθμό το ακολουθήσει αμέσως και η γέννηση ενός αδερφού ή αδερφής, το παιδί ζει τον αποχωρισμό από την οικογένεια και την ένταξή του στο καινούργιο ή άγνωστο περιβάλλον συχνά σαν εγκατάλειψη. Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός κι αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην αρχή της σχολικής ζωής του παιδιού. Η ομαλή ένταξη του παιδιού στη σχολική πραγματικότητα προοιωνίζει ομαλή πορεία και εξέλιξη μέσα στην κοινωνία του σχολείου και στη μαθησιακή διαδικασία.

Πόσο όμως είναι εύκολο να ενταχθεί ομαλά το παιδί στο νέο σχολικό περιβάλλον; Καταρχήν ας μελετήσουμε τους λόγους που κάνουν το παιδί να αντιδρά όταν πρωτοπηγαίνει σχολείο. Ήδη από τον πρώτο χρόνο της ζωής του το παιδί αναπτύσσει το λεγόμενο άγχος αποχωρισμού κάθε φορά που ένα νέο πρόσωπο εισέρχεται στο χώρο του ή όταν η μητέρα του απομακρύνεται από αυτό. Το ίδιο άγχος το καταλαμβάνει και σε κάθε αλλαγή περιβάλλοντος ή παρέκκλιση από τη συνήθη ρουτίνα.

Το παιδί εκφράζει το άγχος του κλαίγοντας, αποστρέφοντας το πρόσωπο ή φωνάζοντας. Με το πέρασμα του χρόνου οι αντιδράσεις του παιδιού, όταν βλέπει ξένους ή βρίσκεται σε νέο περιβάλλον, μειώνονται αισθητά. Αυτό ακριβώς το άγχος αποχωρισμού κάνει το παιδί να αντιδρά κι όταν μένει μόνο του για πρώτη φορά στο σχολείο.

Οι αντιδράσεις του παιδιού ποικίλλουν. Κλάματα, φωνές, πανικός, είναι οι εμφανείς αντιδράσεις αλλά και ανορεξία, αϋπνία, εκνευρισμός και παλινδρόμηση σε προηγούμενες βρεφικές συνήθειες όπως εγκόπρηση, ενούρηση, πιπίλισμα δαχτύλου κ.λ.π. Σε σοβαρές περιπτώσεις δημιουργούνται συναισθηματικές διαταραχές που φτάνουν στη νεύρωση και την ψύχωση.

Η αντιμετώπιση του άγχους του αποχωρισμού και η προετοιμασία για εύκολη προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον ξεκινούν από πολύ νωρίς. Το παιδί που μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον αντιαυταρχικό με σεβασμό στην προσωπικότητά του και δημοκρατικές διαδικασίες μπορεί να αποκτήσει πρωτοβουλία και να γίνει ανεξάρτητο και αυτόνομο ον. Αντίθετα όταν το παιδί υπερπροστατεύεται και κάθε του προσπάθεια να αυτονομηθεί στραγγαλίζεται, τότε, μένοντας μόνο του, πανικοβάλλεται και αντιδρά με άγχος και πανικό.

Ακόμη όμως και τα φύσει ανεξάρτητα παιδιά θ’ αντιδράσουν σ’ ένα περιβάλλον τελείως ξένο, αν και με ηπιότερο τρόπο. Γι’ αυτό θα πρέπει να γνωρίσουν εκ των προτέρων το περιβάλλον του σχολείου συνοδευόμενα από τον γονέα, έτσι ώστε όταν θα βρεθούν μόνα τους να μη νιώσουν άσχημα και αντιδράσουν έντονα. Συχνές επισκέψεις στο χώρο ακόμη κι όταν δε λειτουργεί βοηθούν το παιδί να εξοικειωθεί με το άψυχο περιβάλλον, ενώ η γνωριμία με το δάσκαλο ή τον παιδαγωγό όταν αρχίσουν τα μαθήματα θα το κάνουν να νιώσει πιο άνετα όταν θα βρεθεί μόνο μαζί τους.

Σπουδαίο ρόλο παίζει και η άποψη που έχει δημιουργήσει το παιδί σχετικά με το σχολείο και το δάσκαλο. Όταν το παιδί ακούει απειλές τύπου: «άσε να πας στο σχολείο να σε τιμωρήσουν» ή όταν ο δάσκαλος ή η δασκάλα περιγράφονται σαν μπαμπούλες: «άμα το κάνεις αυτό στο σχολείο η δασκάλα σου θα σε τιμωρήσει», καθόλου δεν βοηθιέται στο να ενταχθεί ομαλά.

Αντίθετα αν το παιδί μάθει ότι το σχολείο είναι ένας χώρος όπου μαζί με τους φίλους του περνά τη μέρα του παίζοντας και μαθαίνοντας ένα σωρό νέα πράγματα από έναν στοργικό ενήλικο φίλο, θα νιώσει άνετα και θα περιμένει με ευχάριστη ανυπομονησία τη μέρα της αρχής των μαθημάτων. Το παιδί πρέπει να καταλάβει ότι είναι προνόμιο το να πηγαίνεις σχολείο και να νιώθει περήφανο και τυχερό που ήρθε η στιγμή να γίνει κι εκείνο μαθητής.

Η επιλογή του σχολικού εξοπλισμού από το ίδιο το παιδί, η ενημέρωσή του σχετικά με τα ωράρια και το πρόγραμμα που θα ακολουθήσει ακόμη και μερικές πρόβες πριν από τη μεγάλη μέρα: εγερτήριο στη συγκεκριμένη ώρα, ντύσιμο, πρωινό, αναμονή σχολικού ή βάδισμα μέχρι το σχολείο, βοηθούν το παιδί να εξοικειωθεί με μια καινούργια κατάσταση που με αυτόν τον τρόπο δεν είναι ούτε άγνωστη, ούτε τόσο φοβερή.

Πρέπει:

• Να έχουμε αισιοδοξία για την ομαλή πορεία του παιδιού στο σχολείο
• Να είμαστε σίγουροι ότι έχουμε επιλέξει το κατάλληλο σχολείο για το παιδί
• Να είμαστε καλοπροαίρετοι και συνεργάσιμοι για να επιτύχουμε καλύτερα αποτελέσματα
• Να ενημερώνουμε το σχολείο αν το παιδί απουσιάσει
• Να συζητάμε κάθε πρόβλημα με τη διεύθυνση

Δεν πρέπει:

• Να έχουμε άγχος και αγωνία. Το παιδί αντιλαμβάνεται εύκολα και επηρεάζεται αρνητικά
• Να μιλάμε για τους φόβους μας μπροστά στο παιδί, σα να μην είναι παρόν
• Να εκφραζόμαστε αρνητικά για το σχολείο ή την παιδαγωγό ενώπιον του παιδιού όταν κάτι κατά τη γνώμη μας δεν πάει καλά
• Να ρωτάμε το παιδί με επιμονή για το τι έγινε και πως πέρασε στο σχολείο όταν το ίδιο δε θέλει ν’ απαντήσει.
• Να αφήνουμε τα μικροπαράπονα να συσσωρεύονται και να διογκώνονται

Λακωνική Σχολή ΙΙ
Πρότυπο Κέντρο Προσχολικής Αγωγής