Το παιδί μου είναι συνέχεια ανυπάκουο

Το να αψηφά κάπου κάπου τους γονείς, είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της ανάπτυξης του παιδιού. Με τον τρόπο αυτό, ειδικά τα μικρά παιδιά ανακαλύπτουν τους εαυτούς τους, εκφράζουν την ατομικότητά τους και κατακτούν την αίσθηση της αυτονομίας. Μέσα από τις μικρές συγκρούσεις της καθημερινότητας, δοκιμάζουν τις οδηγίες και τις προσδοκίες των ενηλίκων, ανακαλύπτουν τα όρια των κανόνων που τους βάζουν οι γονείς, αλλά και τα όρια του δικού τους αυτοελέγχου.

Ωστόσο, κάποιες φορές αυτές οι συγκρούσεις είναι κάτι παραπάνω από περιστασιακές: καταλήγουν να γίνονται ο κύριος τρόπος με τον οποίο οι γονείς αλληλεπιδρούν με τα παιδιά. Η ανυπακοή μπορεί να έχει διάφορες αιτίες: κάποιες φορές, υπεύθυνες είναι οι υπερβολικές και παράλογες απαιτήσεις των γονιών. Ή μπορεί να σχετίζονται με την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, με δυσκολίες που αφορούν την ανάπτυξή του, να οφείλονται σε προβλήματα με το σχολείο και τη μάθηση, σε οικογενειακό στρες ή σε κακές σχέσεις μεταξύ των γονιών.

Τι μπορείτε να κάνετε

Αν το παιδί σας είναι διαρκώς ανυπάκουο, προσπαθήστε να ψάξετε τις πιθανές πηγές, από τις οποίες μπορεί να προέρχεται η εσωτερική αναταραχή και η αντιδραστικότητα που δείχνει.

Αν η κατάσταση είναι χρόνια, επίμονη και έχει φτάσει μέχρι τη μέση παιδική ηλικία, αξιολογήστε πολύ προσεκτικά τα παρακάτω στην οικογένειά σας:

• Πόσο σεβασμό δείχνουν τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους;
• Δείχνουν σεβασμό για την ιδιωτικότητα, τις ιδέες, τις προσωπικές αξίες και προτιμήσεις των υπολοίπων;
• Πώς λύνετε τις διαφορές και πώς χειρίζεστε τις συγκρούσεις σας μέσα στην οικογένειά σας;
• Ξεκαθαρίζετε τις διαφωνίες με λογική συζήτηση ή καταφεύγετε στους καυγάδες ή στη βία;
• Ποιο είναι ο συνηθισμένος τρόπος που σχετίζεστε με το παιδί σας και τι είδους πειθαρχία χρησιμοποιείτε;
• Πόσο συχνά του φωνάζετε; Το χτυπάτε;
• Έχετε εσείς και το παιδί σας τόσο διαφορετικές προσωπικότητες και τρόπους να τα βγάζετε πέρα, σε σημείο που αυτό να προκαλεί ένταση ανάμεσά σας;
• Έχει το παιδί σας δυσκολίες στη σχολική του απόδοση ή πρόβλημα στο να αναπτύξει φιλίες;
• Μήπως η οικογένειά σας δοκίμασε κάποιο ιδιαίτερα στρεσογόνο γεγονός ή κατάσταση;

Αν το παιδί σας άρχισε πρόσφατα να εκδηλώνει ανυπακοή ή έλλειψη σεβασμού, πέστε του ότι έχετε παρατηρήσει μια διαφορά στη συμπεριφορά του, ότι αισθάνεστε πως δεν είναι χαρούμενο και ότι παλεύει να τα βγάλει πέρα με κάτι. Με τη συνεργασία του προσπαθήστε να κατανοήσετε την αιτία του θυμού ή της αναστάτωσης του.

Αυτό είναι και το πρώτο βήμα που μπορείτε να κάνετε για να το βοηθήσετε να αλλάξει τη συμπεριφορά του, αρκεί να το προσπαθήσετε με ζεστασιά, ψυχραιμία και σταθερότητα, χωρίς να επικρίνετε ή να απειλείτε το παιδί.

Η αντίδρασή σας μετράει!

Αν «εκραγείτε» ή χάσετε την ψυχραιμία σας όταν το παιδί αντιμιλά, τότε να περιμένετε περισσότερη ανυπακοή και περιφρόνηση. Αντίθετα, το παιδί θα γίνει με τον καιρό πιο συνεργάσιμο, αν καταφέρνετε να παραμένετε ήρεμοι αλλά σταθεροί. Μόνο όταν δείχνουμε σεβασμό προς τα παιδιά μας (όσο δίκιο κι αν θεωρούμε ότι έχουμε), τότε θα μάθουν να σέβονται εμάς, αλλά και την υπόλοιπη οικογένεια.

Ούτε αντεπίθεση, ούτε υποχωρητικότητα: Όταν το παιδί βγει εκτός ελέγχου και δεν ακούει, κάντε ένα διάλειμμα. Απομακρυνθείτε, διακόψτε για λίγο την επικοινωνία μαζί του, μέχρι να ηρεμήσει και να αποκτήσει και πάλι τον έλεγχο του εαυτού του. Τότε ξανα-προσεγγίστε για να λύσετε τη διαφορά.

Όταν το παιδί είναι υπάκουο και δείχνει σεβασμό, επαινέστε το εξηγώντας συγκεκριμένα το γιατί. Ανταμείψτε το για τις συμπεριφορές που θα θέλατε να δείχνει, καθώς και κάθε φορά που είναι συνεργάσιμο και διαχειρίζεται τις συγκρούσεις. Τέτοιες συνεχείς, θετικές προσπάθειες αποδεικνύονται πάντα πιο επιτυχημένες από την τιμωρία.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Για τα χρόνια εναντιωματικά παιδιά, μπορεί να χρειαστεί να καταφύγετε στην επαγγελματική βοήθεια ειδικού ψυχικής υγείας. Μερικές από τις περιπτώσεις που η εξωτερική συμβουλευτική ίσως φανεί απαραίτητη, είναι:

• Όταν το παιδί εκδηλώνει επίμονη, μακροχρόνια έλλειψη σεβασμού προς την εξουσία, στο σπίτι και στο σχολείο
• Όταν η ανυπακοή συνεχίζεται, παρότι καταβάλλετε τις καλύτερες προσπάθειές σας για να ενθαρρύνετε το παιδί να επικοινωνήσει τα αρνητικά του συναισθήματα.
• Όταν η ανυπακοή ή η έλλειψη σεβασμού που εκδηλώνει το παιδί συνοδεύονται από επιθετικότητα και καταστροφικότητα.
• Όταν το παιδί δείχνει σημάδια γενικευμένης έλλειψης χαράς ή κακοδιαθεσίας -μπορεί να λέει ότι νιώθει θλιμμένο, ανεπιθύμητο, χωρίς φίλους ή ότι σκέφτεται να κάνει κακό στον εαυτό του.
• Όταν στην οικογένειά σας έχει αναπτυχθεί η συνήθεια να αντιμετωπίζετε τις διαφωνίες με σωματική ή συναισθηματική κακομεταχείριση.
• Όταν εσείς ή ο/η σύντροφός σας χρησιμοποιείτε αλκοόλ ή άλλες ουσίες για να νιώσετε καλύτερα ή για να τα βγάλετε πέρα με το στρες.

Αν μέσα στην οικογένειά υπάρχουν χρόνιες δυσκολίες στις σχέσεις σας και έλλειψης συνεργατικότητας, τότε μπορεί να χρειαστεί θεραπεία όπου θα συμμετέχει όλη η οικογένεια. Σε κάθε περίπτωση, αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα αυτά, ενώ ακόμα το παιδί έχει μικρή ηλικία, προλαβαίνετε σοβαρότερες και δύσκολα αντιμετωπίσιμες συγκρούσεις που μπορεί να εμφανιστούν, όταν θα μπαίνει στην εφηβεία.

Σπυριδούλα Κώτση
Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων
Για την «ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΣΗΜΕΡΑ»
www.facebook.com/paidopsy.gr