Γνωρίστε το παιδί σας μέσα από τις ζωγραφιές του

Δεν υπάρχει τίποτα πιο ωραίο από μια ευφάνταστη, χρωματιστή και χαρούμενη παιδική ζωγραφιά, που ακόμα κι αυτοί που είναι λιγότερο φιλότεχνοι δεν μένουν ασυγκίνητοι μπροστά σ’ ένα «έργο τέχνης» φτιαγμένο από ένα αθώο παιδικό χέρι.

Οι ζωγραφιές τους είναι ένας από τους κύριους τρόπους έκφρασης και μπορούν να αποτελέσουν ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο, για να εκτιμήσουμε τη νοητική και συναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού, αλλά και τα στοιχεία της προσωπικότητάς του.

1 έως 2 χρονών

Σ’ αυτήν την ηλικία το μολύβι δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο. Αυτό που θέλει είναι να το πάρει, να το δει, να το χτυπήσει κάτω στο πάτωμα ή πάνω του, να το βάλει στο στόμα κι αν δεν του αρέσει η γεύση να το πετάξει μακριά.

Όταν του δείξουμε και καταλάβει τι μπορεί να κάνει, αρχίζει να το χρησιμοποιεί μουντζουρώνοντας και χαράζοντας. Όταν αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι αυτό μπορεί να αφήσει ίχνος πάνω σε ένα χαρτί ή σε μία άλλη επιφάνεια, ξεκινάει αμέσως να το χρησιμοποιεί φτιάχνοντας στίγματα ή γραμμούλες.

Είναι ένας από τους κυριότερους τρόπους με τους οποίους το παιδί προσπαθεί να ελέγξει το περιβάλλον του.

Οι ζωγραφιές αυτές μοιάζουν με μπερδεμένα κουβάρια, που ουσιαστικά συμβαδίζουν με την κινητική του ανάπτυξη και θυμίζει τις κινήσεις του όταν πηδάει πάνω-κάτω ή στροβιλίζεται γύρω από τον εαυτό του.

Έχει την τάση να ονομάζει τις ζωγραφιές του, αλλά μετά το ξεχνάει κι αυτό που πριν ένα ποντικάκι μπορεί τώρα να γίνει ένας ελέφαντας.

Επίσης αν εσείς σημειώσετε κάτι πάνω στο χαρτί θα χαρεί να επέμβει από πάνω ή κοντά σε αυτό που φτιάξατε.

2 έως 3 χρονών

Όταν το παιδί φτάσει στα 3 χρόνια περίπου, αρχίζουν οι ζωγραφιές του και γίνονται κάπως αναγνωρίσιμες.

Ξεκινάει και βάζει γύρω από τις «μουτζούρες» του ένα περίγραμμα, σα να προσπαθεί να τις οριοθετήσει και σιγά-σιγά φτιάχνει μέσα εκεί συγκεκριμένες γραμμές. Το παιδί με αυτόν τον τρόπο προσδιορίζει τον εαυτό του στο χώρο και στον κόσμο.

3 έως 4 χρονών

Σ’ αυτήν την ηλικία το παιδί θέλει να ζωγραφίσει μορφές που να μοιάζουν με αντικείμενα και συνήθως το πρώτο αντικείμενο που θα θελήσει να ζωγραφίσει από το περιβάλλον του είναι ο άνθρωπος.

Για να το σχεδιάσει θα χρησιμοποιήσει έναν κύκλο και 2 ή 4 γραμμές που θα δηλώνουν χέρια και πόδια και δε δείχνει ακόμη ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις λεπτομέρειες.

4,5 έως 5 χρονών

Είναι η ηλικία όπου από τις γραμμές και τις μουτζούρες περνάει στα σχήματα που θυμίζουν κηλίδες. Γενικά ζωγραφίζει τα πράγματα όπως τα βλέπει και τα αντιλαμβάνεται.

Σ’ αυτές τις ζωγραφιές τοποθετεί τις κηλίδες τη μία δίπλα στην άλλη και δεν υπάρχει ο κανόνας της βαρύτητας π.χ. ζωγραφίζει σπίτια το ένα δίπλα στο άλλο, ζωγραφίζει σπίτια πλαγιαστά στο βουνό.

Σ’ αυτήν την ηλικία το παιδί οργανώνει συναισθηματικά τις ζωγραφιές του πχ. ζωγραφίζει σε μεγαλύτερο μέγεθος τους ανθρώπους, τα ζώα και τα πράγματα που αγαπάει περισσότερο.

Τον ουρανό το ζωγραφίζει με μια μπλε λωρίδα στο πάνω μέρος του χαρτιού, τη γη με μια καφέ λωρίδα στο κάτω μέρος του χαρτιού, τον αέρα με κενά στο χαρτί.

5 έως 7 ετών

Σ’ αυτήν την ηλικία φτιάχνει άπειρες ζωγραφιές για ένα συγκεκριμένο θέμα που του έχει κάνει εντύπωση, με πιο πολλές λεπτομέρειες.

Ο άνθρωπος εξακολουθεί να είναι το αγαπημένο του θέμα, αλλά με περισσότερο ανθρώπινη μορφή.

Μπορεί να αντιγράψει κάτι που σχεδιάσατε εσείς και δείχνει να ενδιαφέρεται για το πώς μπορεί να ζωγραφίσει ένα αντικείμενο πίσω από το άλλο.

Τι μπορούμε να καταλάβουμε από τα σχέδια των παιδιών

Στις μέρες μας οι ειδικοί χρησιμοποιούν το παιδικό σχέδιο για να αξιολογήσουν τη νοημοσύνη και την προσωπικότητα των παιδιών, αυτό όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο μόνο για παιδιά άνω των 4 ετών.

Υπάρχουν πολλά ψυχολογικά τεστ για παιδιά που βασίζονται στο σχέδιό τους.

Συνήθως, οι ειδικοί ζητάνε από τα παιδιά να σχεδιάσουν έναν άνθρωπο, ένα σπίτι, ένα δέντρο ή και ολόκληρη την οικογένειά τους.

Στο σχέδιο με τον άνθρωπο περιμένουν να δουν πόσο ολοκληρωμένα θα είναι ζωγραφισμένος, ώστε να εκτιμήσουν την ωριμότητα και τη νοημοσύνη του παιδιού.

Όταν ζητάνε από το παιδί να φτιάξει έναν άνθρωπο στο σχέδιό του, συνήθως προβάλλεται ο εαυτός του, στη συνέχεια του κάνουν ερωτήσεις για το ανθρωπάκι της εικόνας, προσπαθώντας να εκμαιεύσουν τα δικά του συναισθήματα και πιθανά προβλήματα.

Αντίστοιχα, στο δέντρο και στο σπίτι θα εκτιμήσουν αν αυτά είναι ζωγραφισμένα μόνα τους, αν είναι πλούσια, μικρά ή μεγάλα κλπ.

Στη συνέχεια θα κάνουν και γι’ αυτά ερωτήσεις, ώστε να συλλέξουν στοιχεία για την προσωπικότητα και τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού.

Οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι ένα παιδικό σχέδιο δεν αποτελεί από μόνο του ένα σίγουρο δείκτη, ούτε για τη νοημοσύνη, ούτε για την προσωπικότητα, ούτε για τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού.

Θα πρέπει πάντως να θορυβηθούν και να το ψάξουν λίγο παραπάνω, αν βλέπουν το παιδί τους να ζωγραφίζει:

• Όταν ζωγραφίζει συνέχεια το ίδιο ακριβώς σχέδιο μην ανησυχήσετε.
• Όταν μουτζουρώνει τη ζωγραφιά του αμέσως μόλις τελειώσει δείχνει έντονη παρορμητικότητα ή επιθετικότητα.
• Όταν μουτζουρώνει διακεκομμένες γραμμές, πολλές κουκίδες και γωνίες φανερώνει δυσκολία εξωστρέφειας και προσαρμογής, καθώς και αίσθηση άγχους και φόβου.
• Φτωχά σχέδια για την ηλικία του μπορεί να μας βάλει σε υποψίες για προβλήματα νοημοσύνης και ωριμότητας.
• Ένα πολύ μεγάλο σχέδιο δείχνει υπερτονισμένη αυτοπεποίθηση.
• Τα μικρά και περιορισμένα σχέδια δείχνουν ανασφάλεια.
• Όταν σχεδιάζει την αριστερή πλευρά του χαρτιού είναι προσκολλημένο στη μητέρα με αποτέλεσμα να μη μπορεί να αυτονομηθεί.
• Όταν σχεδιάζει τη δεξιά πλευρά του χαρτιού έχει μια έντονη επιθυμία να μεγαλώσει.
• Όταν ζωγραφίζει όλη την οικογένεια μαζί σε κοντινή απόσταση, αλλά τους γονείς σε διπλανή θέση και τα παιδιά σε μικρότερο μέγεθος από τους γονείς, δηλώνει συνήθως ευχάριστα συναισθήματα, ασφάλεια, σιγουριά για τη δυναμική της οικογένειας με μέλη που συμβιώνουν ομαλά μεταξύ τους.
• Η οικογένεια με απομακρυσμένο τον πατέρα από το σχέδιο δείχνει αισθήματα συναισθηματικής απόστασης του παιδιού από τον πατέρα.
• Η μητέρα με πολύ έντονα χαρακτηριστικά (πολύ μακριά και πλούσια μαλλιά, έντονο στόμα, μύτη ή αυτιά) συμβολίζει την αίσθηση μιας αυστηρής, υπερπροστατευτικής μητέρας στις απαιτήσεις, της οποίας το παιδί δυσκολεύεται να ανταποκριθεί.
• Το σχέδιο ενός αδερφού με μουτζουρωμένα ή δυσδιάκριτα τα χαρακτηριστικά του προσώπου είναι συνήθως συναισθήματα επιθετικότητας και ζήλιας (ειδικά αν το αδερφάκι αποτελεί πρόσφατο μέλος της οικογένειας).
• Το σκίτσο ενός παιδιού με ανοιχτά χέρια και πόδια, πατούσες που πατούν στο έδαφος, συμμετρικό σώμα και ήπια χαρακτηριστικά προσώπου συμβολίζει αισθήματα ικανοποίησης, ασφάλειας και υψηλού αυτοσυναισθήματος.
• Το σχέδιο ενός παιδιού με μουτζουρωμένα τα στοιχεία του προσώπου του δηλώνει αίσθηση ανεπάρκειας και θλίψης.
• Το σχέδιο του παιδιού που απεικονίζει τον εαυτό του, να είναι μεγαλύτερο από εκείνο των γονέων φανερώνει συνήθως την ανάγκη ενός παιδιού να αυτονομηθεί, να πάρει πρωτοβουλίες, να μεγαλώσει.
• Ένα δέντρο με σχετικά μεγάλο κορμό, πλούσια και ανοιχτά κλαδιά δίνει την εικόνα ενός ψυχικά υγιούς παιδιού.
• Ένα δέντρο με έντονες σκιές πάνω στον κορμό σηματοδοτούν άγχος.
• Με τη σχεδίαση αυτοκινήτων ένα παιδί δηλώνει συνήθως επιθυμία για αυτονομία, περιέργεια, τάση εξερεύνησης.
• Τα αεροπλάνα, τα ελικόπτερα καθώς και τα πουλιά φανερώνουν την τάση του παιδιού για ονειροπόληση, αυξημένη φαντασία και πνευματικότητα.
• Ένα σπίτι χωρίς παράθυρα και πόρτα δηλώνει θλίψη και εσωστρέφεια.
• Η καμινάδα με καπνό υποδηλώνει έντονο άγχος.
• Η απουσία ματιών δηλώνει έντονο άγχος, η απουσία μύτης ντροπαλότητα, ενώ η απουσία στόματος δυσκολία προσαρμογής.
• Η έμφαση στο στόμα φανερώνει ανάγκη για αγάπη, στοργή, ασφάλεια ή ακόμα και τροφή. Τα πολύ μακριά πόδια σηματοδοτούν την ανάγκη για αυτονομία.

Όταν δε ζωγραφίζει

Όταν ένα παιδί που έχει περάσει την ηλικία των 3-4 χρονών, του έχουμε δώσει υλικά και του έχουμε δείξει πώς να τα χρησιμοποιεί και δε ζωγραφίζει, ίσως να δείχνει κάποια δυσκολία που σχετίζεται με τις νοητικές του ικανότητες ή το επίπεδο ωρίμανσής του.

Ωστόσο ένα παιδικό σχέδιο από μόνο του δεν είναι αρκετό για να μας δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα της νοημοσύνης του παιδιού.

Μια πιθανή εκδοχή είναι να ντρέπεται να ζωγραφίσει λόγω έλλειψης δεξιότητας.

Αν αντιληφθούμε κάτι τέτοιο θα πρέπει να το ενθαρρύνουμε και να του δείξουμε ότι στη ζωγραφική παίζει μεγάλο ρόλο η χρήση των χρωμάτων, η φαντασία και η έμπνευση.

Το παιδί ζωγραφίζοντας εκφράζει τη χαρά του, τη λύπη του, τις σχέσεις του με την οικογένειά του και το περιβάλλον του.

Δώστε στο παιδί σας πολλά χρώματα και χαρτιά για να ζωγραφίσει, γιατί όσο πιο μεγάλο είναι το χαρτί, τόσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία που του δίνετε να δημιουργήσει.

Στα πλαίσια αυτά, εκπαιδευτικοί και γονείς καλούνται να σεβαστούν το δικαίωμα της έκφρασης του παιδιού, να στηρίξουν την εικαστική του έκφραση και να του δίνουν διαρκώς ευκαιρίες να καλλιεργεί και να χρησιμοποιεί τη φαντασία του.