Βοηθάμε τα παιδιά να τα βγάλουν πέρα με τρομακτικά γεγονότα
Όταν η τραγωδία χτυπάει, οι γονείς βρισκόμαστε μπροστά σε μια διπλή πρόκληση: πρέπει να επεξεργαστούμε τα δικά μας συναισθήματα ταραχής ή πένθους και, συγχρόνως, πρέπει να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να κάνουν το ίδιο.
Μακάρι να υπήρχε ένας ειδικός τρόπος για να γλιτώσουμε τα παιδιά από τον πόνο, όταν έχουν χάσει συγγενείς ή φίλους και από το φόβο, όταν άσχημα γεγονότα συμβαίνουν -και μάλιστα στο κοντινό περιβάλλον. Αυτό που υπάρχει είναι τρόποι για να τα βοηθήσουμε να επεξεργαστούν ό,τι συνέβη, με τον υγιέστερο δυνατό τρόπο.
Κανείς γονιός δε μπορεί να προστατέψει το παιδί του από το θρήνο και το πένθος εξαιτίας μιας απώλειας, αλλά όλοι μπορούμε να τα βοηθήσουμε να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, να τα ανακουφίσουμε και να τα κάνουμε να αισθανθούν ότι είναι ασφαλή. Επιτρέποντας και ενθαρρύνοντας τα παιδιά να εκφραστούν σε αυτές τις δύσκολες στιγμές, τα βοηθούμε να αποκτήσουν δεξιότητες που θα τους φανούν πολύ χρήσιμες στο μέλλον, αλλά και την εμπιστοσύνη ότι οι άνθρωποι μπορούν να ξεπεράσουν τις αντιξοότητες.
- Πείτε τους εσείς τα νέα: όταν κάποιο γεγονός πρόκειται να προσελκύσει ευρεία κάλυψη, η πρώτη και σημαντικότερη συμβουλή είναι να μην καθυστερήσετε να πείτε στα παιδιά σας τι συνέβη. Είναι πολύ καλύτερα να το μάθουν από εσάς, παρά από κάποια άλλα παιδιά, ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο.
- Παρατηρούμε τις αντιδράσεις του παιδιού. Ζητάμε να μας πει τι μπορεί να άκουσε για το τραγικό γεγονός και πώς νιώθει. Δίνουμε την ευκαιρία να μας ρωτήσει ό,τι θέλει.
- Είμαστε προετοιμασμένοι να απαντήσουμε (αλλά όχι να προκαλέσουμε) ερωτήσεις για ενοχλητικές και άσχημες λεπτομέρειες. Στόχος είναι να αποφύγουμε να ανακινήσουμε τρομακτικές φαντασιώσεις.
- Δίνουμε το παράδειγμα της ψυχραιμίας. Είναι τελείως εντάξει να πούμε στο παιδί μας ότι είμαστε λυπημένοι και στενοχωρημένοι, αλλά αν μιλήσουμε για ένα τέτοια συμβάν με έντονα συναισθηματικό τρόπο, τότε είναι πολύ πιθανό ότι θα απορροφήσει τα συναισθήματά μας, και όχι αυτά που του λέμε.
- Είμαστε καθησυχαστικοί. Η συζήτηση για τον τραυματισμό ή το θάνατο είναι πάντα δύσκολη, αλλά όταν πρόκειται για ένα τραγικό γεγονός ή μια πράξη βίας, τα πράγματα είναι ακόμα δυσκολότερα, εξαιτίας της φυσικής τάσης που έχουν τα παιδιά να εστιάζουν στο αν θα μπορούσε κάτι τέτοια να συμβεί στα ίδια. Είναι σημαντικό να τους εξηγήσουμε ότι αυτά τα γεγονότα δεν είναι συνηθισμένα και να συζητήσουμε για τα μέτρα ασφαλείας που έχουμε πάρει, για να εμποδίσουμε να τους συμβεί κάτι παρόμοιο. Μπορούμε, επίσης, να πούμε ότι γι’ αυτού του είδους τα γεγονότα γίνεται πολύ προσεκτική έρευνα για να βρεθούν οι αιτίες, ώστε να μη συμβούν ξανά.
- Βοηθάμε τα παιδιά να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Και στην αρχική και στις επόμενες συζητήσεις μας μπορούμε να προτείνουμε τρόπους που πιθανόν θα διευκόλυναν το παιδί να εκφράσει πώς νιώθει και να θυμηθεί αυτά που έχασε: λ.χ. με ζωγραφική ή με ιστορίες που μπορεί να πει. Αν είμαστε θρησκευόμενοι, η επίσκεψη στον τόπο λατρείας μπορεί να προσφέρει σημαντική βοήθεια.
- Μιλάμε στα παιδιά με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία τους. Δεν μεταφέρουμε υπερβολικές πληροφορίες που μπορεί να τα κατακλύσουν και να τους προκαλέσουν σύγχυση ή φόβο. Απαντάμε στις ερωτήσεις τους με ειλικρίνεια και καθαρά. Δεν πειράζει αν δεν έχουμε απαντήσεις για κάτι –το σημαντικό είναι να είμαστε διαθέσιμοι. Οι δύσκολες συζητήσεις αυτού του είδους δεν τελειώνουν με τη μία φορά: τα παιδιά επεξεργάζονται τα τραυματικά γεγονότα «σε δόσεις» και άρα πρέπει να περιμένουμε ότι θα επιστρέψουν στο θέμα πολλές φορές, μέχρι να καταφέρουν να συμφιλιωθούν με αυτές τις εμπειρίες.
- Είμαστε διαθέσιμοι. Και ο χρόνος που απλά περνάμε με ένα παιδί που είναι αναστατωμένο το βοηθά να νιώσει ασφάλεια. Τα παιδιά βρίσκουν μεγάλη ανακούφιση στις ρουτίνες και το να συνεχίσουμε να κάνουμε τα καθημερινά, συνηθισμένα πράγματα όλοι μαζί, μπορεί να είναι η πιο αποτελεσματική μορφή επούλωσης.
- Μνημονεύουμε αυτούς που χάθηκαν. Οι ζωγραφιές, ένα δέντρο που θα φυτέψουμε, ένα μπαλόνι που θα αφήσουμε ελεύθερο στον ουρανό, μπορεί να είναι για τα παιδιά θετικές ευκαιρίες για «κλείσιμο» και αποχαιρετισμό. Είναι σημαντικό να βεβαιώνουμε τα παιδιά ότι οι άνθρωποι που έφυγαν εξακολουθούν να ζουν στην καρδιά και στο μυαλό μας. Πολύ θεραπευτικό είναι, επίσης, στη μνήμη του ανθρώπου που πέθανε να προσφέρουμε μαζί με τα παιδιά μια μορφή βοήθειας σε κάποιους που έχουν ανάγκη. Έτσι, όχι μόνο θα νιώσουμε όλοι καλά, αλλά και τους δείχνουμε έναν υγιή τρόπο για να αντιμετωπίζουν το πένθος.
Σπυριδούλα Κώτση
Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων
Για την «ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΣΗΜΕΡΑ»
